Η κάκωση του νωτιαίου μυελού αποτελεί μία από τις σοβαρότερες καταστάσεις που μπορεί να επηρεάσουν την κινητικότητα, την αισθητικότητα και την ανεξαρτησία ενός ανθρώπου. Μπορεί να προκύψει μετά από ένα τροχαίο ατύχημα, μία πτώση, έναν αθλητικό τραυματισμό ή άλλη σοβαρή κάκωση και να οδηγήσει σε σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή ζωή.
Ωστόσο, η κάκωση του νωτιαίου μυελού δεν σημαίνει ότι η αποκατάσταση σταματά στη διάγνωση. Αντίθετα, αποτελεί την αρχή μιας μακράς και σύνθετης διαδικασίας, στην οποία η φυσικοθεραπεία έχει καθοριστικό ρόλο.
Γράφει η Μαρίνα Συριοπούλου – Φυσικοθεραπεύτρια
Τι είναι η κάκωση του νωτιαίου μυελού;
Ο νωτιαίος μυελός αποτελεί βασικό τμήμα του κεντρικού νευρικού συστήματος και λειτουργεί σαν ένας σημαντικός «δίαυλος επικοινωνίας» μεταξύ του εγκεφάλου και του υπόλοιπου σώματος.
Όταν ο νωτιαίος μυελός τραυματιστεί, η επικοινωνία αυτή μπορεί να διαταραχθεί. Ανάλογα με το επίπεδο και τη σοβαρότητα της κάκωσης, μπορεί να εμφανιστούν:
- μυϊκή αδυναμία ή παράλυση,
- απώλεια ή μεταβολή της αισθητικότητας,
- διαταραχές της ισορροπίας και του συντονισμού,
- δυσκολίες στη βάδιση και στις μετακινήσεις,
- μυϊκή σπαστικότητα,
- πόνος,
- αλλαγές στη λειτουργία της ουροδόχου κύστης ή του εντέρου,
- αναπνευστικές δυσκολίες, ιδιαίτερα σε υψηλές κακώσεις.
Η εικόνα διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Δύο άτομα με κάκωση στο ίδιο περίπου επίπεδο μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετικές λειτουργικές δυνατότητες και διαφορετική πορεία αποκατάστασης.
Από τι εξαρτάται η αποκατάσταση;
Η αποκατάσταση δεν ακολουθεί ένα ίδιο «πρωτόκολλο» για όλους.
Εξαρτάται από παράγοντες όπως:
Το επίπεδο της κάκωσης:
Μία κάκωση στον αυχενικό νωτιαίο μυελό μπορεί να επηρεάσει τόσο τα άνω όσο και τα κάτω άκρα, ενώ χαμηλότερες κακώσεις μπορεί να επηρεάζουν κυρίως τα κάτω άκρα.
Τη σοβαρότητα της βλάβης:
Η διατήρηση κάποιας κινητικής ή αισθητικής λειτουργίας μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τους στόχους και την πορεία της αποκατάστασης.
Τη γενική κατάσταση του ασθενούς:
Η ηλικία, η φυσική κατάσταση, άλλες παθήσεις και πιθανές επιπλοκές μπορούν να επηρεάσουν την αποκατάσταση.
Τον χρόνο έναρξης και τη συνέχεια της αποκατάστασης:
Η αποκατάσταση δεν περιορίζεται στις πρώτες εβδομάδες ή μήνες. Οι στόχοι μπορούν να εξελίσσονται καθώς αλλάζουν οι ανάγκες και οι δυνατότητες του ατόμου.
Ποιος είναι ο ρόλος της φυσικοθεραπείας;
Η φυσικοθεραπεία αποτελεί βασικό μέρος της διεπιστημονικής αποκατάστασης μετά από κάκωση νωτιαίου μυελού.
Ο φυσικοθεραπευτής δεν προσπαθεί απλώς να «δυναμώσει τους μυς». Ο στόχος είναι να αξιοποιηθεί στο μέγιστο η υπάρχουσα λειτουργικότητα και να αναπτυχθούν οι δεξιότητες που χρειάζεται το άτομο για να γίνει όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητο.
- Αξιολόγηση της κινητικότητας
Η αποκατάσταση ξεκινά με λεπτομερή αξιολόγηση της κινητικής και αισθητικής λειτουργίας.
Ο φυσικοθεραπευτής εξετάζει τη μυϊκή δύναμη, το εύρος κίνησης των αρθρώσεων, την ισορροπία, τον μυϊκό τόνο, την κινητικότητα στο κρεβάτι, τις μεταφορές και, όταν είναι εφικτό, τη βάδιση.
Με βάση τα ευρήματα τίθενται συγκεκριμένοι και ρεαλιστικοί στόχοι.
- Πρόληψη επιπλοκών
Ένα σημαντικό κομμάτι της φυσικοθεραπείας είναι η πρόληψη δευτερογενών επιπλοκών.
Η παρατεταμένη ακινησία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για:
- συγκάμψεις,
- απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης,
- μειωμένη οστική πυκνότητα,
- αναπνευστικές επιπλοκές,
- προβλήματα του δέρματος και κατακλίσεις,
- πόνο και δυσκαμψία.
Η σωστή τοποθέτηση, οι παθητικές και ενεργητικές κινήσεις, η κινητοποίηση και η κατάλληλη άσκηση αποτελούν σημαντικά εργαλεία πρόληψης.
- Επανεκπαίδευση της κίνησης
Όταν υπάρχει διατηρημένη κινητική λειτουργία, η θεραπεία μπορεί να επικεντρωθεί στην επανεκπαίδευση συγκεκριμένων κινήσεων και λειτουργικών δραστηριοτήτων.
Ανάλογα με τις δυνατότητες του ατόμου μπορεί να περιλαμβάνονται ασκήσεις ενδυνάμωσης, έλεγχος του κορμού, ασκήσεις ισορροπίας, μεταφορές και λειτουργική εκπαίδευση.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να πραγματοποιείται μία κίνηση μέσα στη θεραπευτική αίθουσα, αλλά να αποκτήσει πρακτική αξία στην καθημερινότητα.
- Εκπαίδευση στη βάδιση
Σε άτομα που έχουν τη δυνατότητα να περπατήσουν, η επανεκπαίδευση της βάδισης αποτελεί σημαντικό μέρος της αποκατάστασης.
Μπορεί να χρησιμοποιηθούν βοηθήματα βάδισης, ορθώσεις ή άλλες τεχνολογίες υποβοήθησης, ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς.
Η εκπαίδευση μπορεί να ξεκινήσει με απλούστερες δραστηριότητες και σταδιακά να προχωρήσει σε πιο σύνθετες συνθήκες, όπως αλλαγές κατεύθυνσης, διαφορετικές επιφάνειες και μεγαλύτερες αποστάσεις.
- Διαχείριση της σπαστικότητας
Η σπαστικότητα είναι συχνό πρόβλημα μετά από κάκωση του νωτιαίου μυελού.
Μπορεί να επηρεάσει την κίνηση, την προσωπική φροντίδα, τις μεταφορές και τη βάδιση.
Η φυσικοθεραπευτική αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει κατάλληλη κινητοποίηση, διατάσεις, ενεργητική άσκηση, τοποθέτηση και λειτουργική εκπαίδευση, πάντα σε συνεργασία με την υπόλοιπη διεπιστημονική ομάδα όταν απαιτείται.
Η φυσικοθεραπεία δεν αφορά μόνο τα κάτω άκρα
Ένα συχνό λάθος είναι να θεωρούμε ότι η αποκατάσταση μετά από κάκωση νωτιαίου μυελού αφορά αποκλειστικά τη βάδιση.
Στην πραγματικότητα, ένας σημαντικός στόχος μπορεί να είναι η ανεξαρτησία στην καθημερινότητα.
Για ένα άτομο με υψηλότερη κάκωση, για παράδειγμα, μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία η βελτίωση της λειτουργικότητας των άνω άκρων, η ικανότητα μεταφοράς από το κρεβάτι στο αμαξίδιο ή η εκτέλεση δραστηριοτήτων αυτοεξυπηρέτησης.
Επομένως, «επιτυχία» στην αποκατάσταση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ασθενής θα περπατήσει ξανά.
Μπορεί να σημαίνει ότι θα μπορεί να μετακινείται με μεγαλύτερη ασφάλεια, να χρησιμοποιεί αποτελεσματικότερα το αμαξίδιό του, να πραγματοποιεί τις καθημερινές του δραστηριότητες με λιγότερη βοήθεια ή να επιστρέψει σε δραστηριότητες που έχουν σημασία για τη ζωή του.
Νευροπλαστικότητα και αποκατάσταση
Το νευρικό σύστημα έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται και να τροποποιεί τη λειτουργία του ως απάντηση στην εμπειρία και την εκπαίδευση. Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως νευροπλαστικότητα.
Στην αποκατάσταση, η επαναλαμβανόμενη και στοχευμένη εξάσκηση συγκεκριμένων λειτουργιών μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να αξιοποιηθεί όσο το δυνατόν καλύτερα η διαθέσιμη νευρολογική λειτουργία.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η σύγχρονη νευρολογική αποκατάσταση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενεργή συμμετοχή του ασθενούς και στην επανάληψη λειτουργικών δραστηριοτήτων.
Σύγχρονες τεχνολογίες στην αποκατάσταση
Η τεχνολογία έχει αρχίσει να προσφέρει νέα εργαλεία στη νευρολογική αποκατάσταση.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιηθούν:
- ρομποτικά συστήματα,
- διάδρομοι με υποστήριξη σωματικού βάρους,
- λειτουργική ηλεκτρική διέγερση,
- συστήματα εικονικής πραγματικότητας,
- προηγμένα βοηθήματα κινητικότητας.
Ωστόσο, η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον φυσικοθεραπευτή. Αποτελεί ένα επιπλέον εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιείται με βάση τους στόχους, τις δυνατότητες και τις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Η αποκατάσταση είναι ομαδική προσπάθεια
Η αντιμετώπιση μιας κάκωσης νωτιαίου μυελού δεν αφορά έναν μόνο επαγγελματία υγείας.
Συχνά απαιτείται συνεργασία μεταξύ φυσιάτρου, νευρολόγου, φυσικοθεραπευτή, εργοθεραπευτή, νοσηλευτή, ψυχολόγου, κοινωνικού λειτουργού και άλλων επαγγελματιών, ανάλογα με τις ανάγκες του ατόμου.
Η οικογένεια και το ίδιο το άτομο αποτελούν επίσης σημαντικό μέρος της ομάδας.
Κάθε κάκωση νωτιαίου μυελού είναι διαφορετική.
Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να ταιριάζει σε όλους και δεν μπορεί να προβλεφθεί η πορεία ενός ανθρώπου μόνο από τη διάγνωση ή το επίπεδο της κάκωσης.
Η αποκατάσταση μπορεί να είναι μακρά και απαιτητική, όμως ο στόχος της δεν περιορίζεται στην ανάκτηση της κίνησης.
Στόχος είναι η μέγιστη δυνατή λειτουργικότητα, η ανεξαρτησία, η ασφάλεια και η ποιότητα ζωής του ατόμου.
Ως φυσικοθεραπευτές, δεν αξιολογούμε μόνο «πόσο κινείται» ένας ασθενής. Αξιολογούμε τι μπορεί να κάνει, τι θέλει να μπορεί να κάνει και πώς μπορούμε να τον βοηθήσουμε να φτάσει όσο πιο κοντά γίνεται σε αυτόν τον στόχο.
Η κάκωση του νωτιαίου μυελού μπορεί να αλλάξει σημαντικά τη ζωή ενός ανθρώπου, όμως η αποκατάσταση μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες λειτουργικότητας και ανεξαρτησίας.
Η φυσικοθεραπεία αποτελεί βασικό κομμάτι αυτής της διαδικασίας, από την πρόληψη των επιπλοκών και τη διατήρηση της κινητικότητας έως την επανεκπαίδευση της κίνησης, της ισορροπίας, των μεταφορών και, όπου είναι εφικτό, της βάδισης.
Το σημαντικότερο είναι ότι η αποκατάσταση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία προσπάθεια «επιστροφής στο πριν», αλλά ως μία εξατομικευμένη διαδικασία που βοηθά το άτομο να αξιοποιήσει στο μέγιστο τις δυνατότητές του και να ξαναχτίσει την καθημερινότητά του με τον πιο ανεξάρτητο και ασφαλή τρόπο.
PhysioActivo.gr
