Πώς το στρες επηρεάζει το νευρικό σύστημα και την αντίληψη του πόνου
Ο πόνος αποτελεί μια σύνθετη αισθητηριακή και συναισθηματική εμπειρία και δεν αντανακλά πάντοτε με ακρίβεια το μέγεθος μιας ιστικής βλάβης. Η σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση αναγνωρίζει ότι η εμπειρία του πόνου επηρεάζεται από βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες.
Ένας από τους παράγοντες που μπορεί να επηρεάσει την ένταση και την επιμονή του πόνου είναι το στρες.
Γράφει η Μαρίνα Συριοπούλου – Φυσικοθεραπεύτρια
Τι συμβαίνει όταν αγχωνόμαστε;
Κατά τη διάρκεια του στρες ενεργοποιούνται συστήματα του οργανισμού που σχετίζονται με την αντίδραση στην απειλή, όπως το αυτόνομο νευρικό σύστημα και ο υποθαλαμο-υποφυσιο-επινεφριδιακός άξονας (HPAaxis).
Σε οξείες καταστάσεις, αυτή η αντίδραση είναι φυσιολογική και προστατευτική. Όταν όμως το στρες γίνεται παρατεταμένο, μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του νευρικού συστήματος και τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός επεξεργάζεται τα επώδυνα ερεθίσματα.
Έρευνες έχουν δείξει συσχετίσεις μεταξύ των μηχανισμών του στρες και της αυξημένης ευαισθησίας στον πόνο, ιδιαίτερα σε χρόνιες καταστάσεις. Ωστόσο, η σχέση αυτή είναι σύνθετη και δεν σημαίνει ότι το στρες αποτελεί τη μοναδική αιτία του πόνου.
Γιατί μπορεί να πονάμε περισσότερο όταν αγχωνόμαστε;
Το άγχος μπορεί να συνοδεύεται από αυξημένη μυϊκή ένταση, διαταραχές ύπνου, μειωμένη σωματική δραστηριότητα και μεγαλύτερη προσοχή στα σωματικά συμπτώματα.
Παράλληλα, το νευρικό σύστημα μπορεί να γίνει περισσότερο ευαίσθητο στα ερεθίσματα.
Έτσι, ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει χρόνιο αυχενικό ή οσφυϊκό πόνο μπορεί να παρατηρεί ότι τα συμπτώματά του επιδεινώνονται σε περιόδους έντονου στρες, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι έχει προκληθεί νέα ιστική βλάβη.
Μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος:
στρες → αυξημένη ένταση και ευαισθησία → πόνος → φόβος ή ανησυχία → αποφυγή κίνησης → μειωμένη λειτουργικότητα → περισσότερο στρες και πόνος.
Ο πόνος δεν είναι «στο μυαλό μας»
Η σύνδεση μεταξύ άγχους και πόνου δεν σημαίνει ότι ο πόνος είναι ψυχολογικός ή φανταστικός.
Ο πόνος είναι πραγματικός.
Ωστόσο, η έντασή του δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τους ιστούς. Ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα επεξεργάζονται συνεχώς πληροφορίες από το σώμα και το περιβάλλον και συμμετέχουν στον τρόπο με τον οποίο τελικά βιώνουμε τον πόνο.
Γι’ αυτό δύο άνθρωποι με παρόμοια κλινικά ευρήματα μπορεί να παρουσιάζουν διαφορετική ένταση συμπτωμάτων.
Ποιος είναι ο ρόλος της φυσικοθεραπείας;
Η σύγχρονη φυσικοθεραπευτική προσέγγιση στον πόνο δεν επικεντρώνεται μόνο στην περιοχή που πονάει.
Η θεραπευτική άσκηση, η σταδιακή επανένταξη στην κίνηση, η εκπαίδευση του ασθενούς και η αντιμετώπιση του φόβου απέναντι στην κίνηση μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά στοιχεία της αποκατάστασης.
Παράλληλα, όταν το άγχος, ο ύπνος ή άλλοι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες επηρεάζουν σημαντικά την κατάσταση του ασθενούς, μπορεί να χρειάζεται μια διεπιστημονική προσέγγιση.
Το άγχος και ο πόνος δεν είναι δύο εντελώς ξεχωριστές διαδικασίες. Αλληλεπιδρούν μέσω πολύπλοκων μηχανισμών του νευρικού συστήματος και μπορούν να αλληλοενισχύονται, ιδιαίτερα στις χρόνιες καταστάσεις πόνου.
Η κατανόηση αυτής της σχέσης δεν σημαίνει ότι υποτιμούμε τον πόνο του ασθενούς. Αντίθετα, μας βοηθά να τον αντιμετωπίσουμε πιο ολοκληρωμένα.
Γιατί για να κατανοήσουμε τον πόνο, δεν αρκεί να εξετάσουμε μόνο πού πονάει το σώμα. Χρειάζεται να κατανοήσουμε και τι συμβαίνει στο σύνολο του οργανισμού.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
- International Association for the Study of Pain (IASP). Terminology: Pain.
- Zhuo M. Neural Mechanisms Underlying Anxiety-Chronic Pain Interactions. Trends in Neurosciences. 2016;39(3):136–145.
- The stress-pain connection in chronic primary pain: A systematic review and meta-analysis of physiological stress markers in relation to experimental pain responses. Neuroscience&BiobehavioralReviews. 2026;184:106604.
PhysioActivo.gr
