Αναδιαρθρώσεις, περιφερειακές διοικήσεις και αλλαγές στο επιχειρησιακό μοντέλο φέρνουν νέα δεδομένα στην αγορά – Τι σημαίνει η περίπτωση της BMS, τι έχει ήδη συμβεί σε άλλες εταιρείες και γιατί το clawback παραμένει στο επίκεντρο
Γράφει η Αναστασία Καφετζή – Δημοσιογράφος Υγείας
Ένα διαφορετικό μοντέλο λειτουργίας φαίνεται να διαμορφώνεται για τις πολυεθνικές του φαρμάκου στην Ελλάδα, καθώς όλο και περισσότερες εταιρείες επιλέγουν να εντάξουν την ελληνική αγορά σε ευρύτερες περιφερειακές δομές αντί να διατηρούν αυτόνομες διοικητικές οργανώσεις.
Το PhysioActivo.gr καταγράφει τις τελευταίες εξελίξεις στην αγορά και επιχειρεί να φωτίσει τι πραγματικά σημαίνουν οι διαδοχικές αναδιαρθρώσεις για τις εταιρείες, τους εργαζομένους, τις επενδύσεις και τελικά για την πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στις νέες θεραπείες.
Η τελευταία εξέλιξη ήρθε από τη Bristol Myers Squibb. Η ελληνική δραστηριότητα της εταιρείας περνά σε νέο περιφερειακό σχήμα μαζί με την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία, ενώ η Ελισάβετ Προδρόμου αποχωρεί από την ηγεσία της ελληνικής εταιρείας, έπειτα από περίπου 20 χρόνια παρουσίας στη BMS και μία δεκαετία στη θέση της επικεφαλής.
Η αλλαγή δεν είναι απλώς μια εσωτερική μετακίνηση στελεχών. Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, η Ελλάδα παύει να αποτελεί αυτοτελή διοικητική μονάδα στο προηγούμενο μοντέλο και εντάσσεται σε περιφερειακό σχήμα με κεντρικό ρόλο της Ιταλίας.
Και κάπου εδώ αρχίζει η ουσία.
Από την ελληνική θυγατρική στο περιφερειακό «hub»
Το μοντέλο των clusters δεν είναι καινούργιο στη φαρμακευτική αγορά. Η Astellas, για παράδειγμα, είχε ήδη από το 2023 εντάξει την Ελλάδα σε cluster μαζί με Ουγγαρία, Βουλγαρία και Ρουμανία.
Στην περίπτωση της Lundbeck, η αλλαγή ήταν ακόμη πιο σαφής. Η εταιρεία ανακοίνωσε ότι θα εγκαταλείψει τις δικές της εμπορικές οργανώσεις σε 27 αγορές, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, και θα περάσει σε μοντέλο περιφερειακών συνεργατών. Η φαρμακοβιομηχανία διευκρίνισε ότι η εμπορική δραστηριότητα, η πρόσβαση στην αγορά και η διανομή θα περάσουν στους συνεργάτες, ενώ η ίδια θα συνεχίσει να προμηθεύει τα φάρμακά της.
Με άλλα λόγια, η πολυεθνική μπορεί να μη φεύγει από την ελληνική αγορά με την κυριολεκτική έννοια.
Φεύγει όμως από ένα μέρος της προηγούμενης εταιρικής παρουσίας της.
Και αυτή η λεπτομέρεια είναι σημαντική.
Γιατί άλλο «κλείνω την αγορά» και άλλο «δεν χρειάζομαι πλέον εδώ πλήρη διοικητική και εμπορική δομή».
Η BMS ανοίγει ξανά τη συζήτηση
Η περίπτωση της BMS έρχεται να αναζωπυρώσει τη συζήτηση για το πόσο ελκυστική παραμένει η ελληνική αγορά για τις μεγάλες πολυεθνικές.
Η ίδια η BMS έχει ανακοινώσει ευρύτερο πρόγραμμα αναδιάρθρωσης του λειτουργικού της μοντέλου και περιορισμού κόστους σε διεθνές επίπεδο. Συνεπώς, θα ήταν υπεραπλούστευση να αποδοθεί αποκλειστικά στην ελληνική αγορά η συγκεκριμένη αναδιοργάνωση.
Υπάρχει όμως και η ελληνική διάσταση.
Η φαρμακευτική αγορά στην Ελλάδα λειτουργεί εδώ και χρόνια υπό έντονη πίεση από τις υποχρεωτικές επιστροφές και τους περιορισμένους δημόσιους προϋπολογισμούς. Ο ΣΦΕΕ υποστηρίζει ότι το συνολικό clawback έχει φτάσει σε επίπεδα που δυσκολεύουν την προβλεψιμότητα των επενδύσεων, ενώ ειδικά στο νοσοκομειακό φάρμακο έχουν καταγραφεί εξαιρετικά υψηλές επιβαρύνσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο που δύσκολα περνά απαρατήρητο: από τη μία πλευρά η Πολιτεία θέλει περισσότερες επενδύσεις, περισσότερες κλινικές μελέτες και μεγαλύτερη πρόσβαση στην καινοτομία· από την άλλη, οι εκπρόσωποι των πολυεθνικών επιμένουν ότι το οικονομικό μοντέλο της αγοράς παραμένει εξαιρετικά πιεστικό.
Και κάπου ανάμεσα στις δύο πλευρές βρίσκεται η ελληνική θυγατρική που καλείται να αποδείξει ότι αξίζει να παραμείνει… αυτόνομη.
Κλινικές μελέτες: η άλλη πλευρά της εικόνας
Εδώ πάντως η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντη.
Το υπουργείο Υγείας υποστηρίζει ότι οι αιτήσεις για νέες κλινικές μελέτες αυξήθηκαν από 212 το 2024 σε 272 το 2025, ενώ ο Άδωνις Γεωργιάδης έχει αναγνωρίσει ότι, παρά τη βελτίωση, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει δρόμο να διανύσει για να καταστεί περισσότερο ανταγωνιστική.
Από την άλλη, ο ΣΦΕΕ εκτιμά ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από το πραγματικό της δυναμικό. Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, οι επενδύσεις στις κλινικές μελέτες διαμορφώθηκαν περίπου στα 160 εκατ. ευρώ το 2025, ενώ θα μπορούσαν να είναι πολλαπλάσιες με ένα πιο σταθερό και ανταγωνιστικό πλαίσιο.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν γίνονται κλινικές μελέτες στην Ελλάδα.
Γίνονται.
Το ερώτημα είναι αν γίνονται όσες θα μπορούσαν να γίνονται.
Και εκεί φαίνεται να βρίσκεται ένα από τα βασικά προβλήματα.
Το clawback ως μόνιμος ελέφαντας στο δωμάτιο
Ο ΣΦΕΕ έχει συνδέσει επανειλημμένα την υψηλή επιβάρυνση της φαρμακευτικής αγοράς με την πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία και με την επενδυτική ελκυστικότητα της χώρας.
Τον Ιούνιο του 2026, ο Σύνδεσμος έκανε λόγο για νέο υψηλό 80,7% στο clawback των νοσοκομειακών φαρμάκων για συγκεκριμένη κατηγορία. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα είχε υποστηρίξει ότι τρία στα πέντε νέα καινοτόμα φάρμακα που αναμένονται στην Ευρώπη κινδυνεύουν να μην κυκλοφορήσουν στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια, εφόσον δεν υπάρξουν αλλαγές στο πλαίσιο.
Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν εκτιμήσεις και θέσεις του κλάδου και δεν μπορούν από μόνοι τους να αποδείξουν ότι μια συγκεκριμένη εταιρεία αναδιοργανώνει την ελληνική της δραστηριότητα εξαιτίας του clawback.
Δείχνουν όμως το περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι επιχειρηματικές αποφάσεις.
Η Ελλάδα δεν είναι ακριβώς… έρημος επενδύσεων
Και εδώ χρειάζεται μια δεύτερη ανάγνωση.
Την ώρα που ορισμένες πολυεθνικές περιορίζουν την αυτοτελή παρουσία τους, η φαρμακευτική παραγωγή στην Ελλάδα παρουσιάζει σημαντικές επενδύσεις. Η Enterprise Greece αναφέρει ότι τα φαρμακευτικά αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους κλάδους προσέλκυσης ξένων άμεσων επενδύσεων στη μεταποίηση την περίοδο 2015-2025.
Παράλληλα, επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ βρίσκονται σε εξέλιξη στον ελληνικό φαρμακευτικό παραγωγικό τομέα, με σημαντικό παράδειγμα το υπό ανάπτυξη φαρμακευτικό hub στην Τρίπολη.
Άρα η εικόνα «οι φαρμακευτικές φεύγουν και κανείς δεν επενδύει» δεν αποτυπώνει ολόκληρη την πραγματικότητα.
Η πιο ακριβής περιγραφή είναι διαφορετική: το επενδυτικό ενδιαφέρον δεν εξαφανίζεται, αλλά αλλάζει μορφή και κατεύθυνση.
Οι παραγωγικές επενδύσεις, οι εξαγωγές και οι υποδομές μπορούν να αυξάνονται την ίδια στιγμή που οι πολυεθνικές περιορίζουν τις διοικητικές τους δομές στην ελληνική αγορά.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας.
Ανάπτυξη με αστερίσκους;
Η κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να προβάλλει τις αυξημένες κλινικές μελέτες, τις επενδύσεις και την ενίσχυση της φαρμακευτικής παραγωγής ως στοιχεία μιας αγοράς που εξελίσσεται.
Οι εταιρείες, από την πλευρά τους, κοιτούν τα κόστη, τις επιστροφές, το μέγεθος της αγοράς και το πού συμφέρει να διατηρούν αυτόνομες διοικητικές δομές.
Και οι εργαζόμενοι κοιτούν κάτι ακόμη πιο απλό: αν αύριο η ελληνική εταιρεία θα εξακολουθεί να έχει ελληνική διοίκηση και πόσες θέσεις εργασίας θα χρειάζονται πραγματικά.
Το γεγονός ότι η Ελλάδα μπορεί ταυτόχρονα να προσελκύει παραγωγικές επενδύσεις και να βλέπει πολυεθνικές να μεταφέρουν διοικητικές αρμοδιότητες εκτός χώρας δεν είναι αντίφαση. Είναι ένδειξη ότι η αγορά βρίσκεται σε φάση αναδιάταξης.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν «φεύγουν όλοι».
Το πραγματικό ερώτημα είναι τι είδους φαρμακευτική αγορά θέλει να έχει η Ελλάδα τα επόμενα χρόνια: μια χώρα παραγωγής και εξαγωγών, μια αγορά κατανάλωσης και αποζημίωσης, ένας κόμβος κλινικής έρευνας ή ένας συνδυασμός όλων αυτών.
Μέχρι να δοθεί πειστική απάντηση, οι πολυεθνικές φαίνεται να κάνουν τη δική τους πολύ πρακτική αριθμητική.
Όσο για την πολυεθνική αριθμητική, ως γνωστόν, η πατριωτική ρητορική δεν περνάει πάντα από το λογιστήριο.
