Μέχρι και 35% μπορεί να επιβραδύνει τη γνωστική επιδείνωση η νέα αγωγή, σύμφωνα με τα στοιχεία των κλινικών μελετών – Ήδη 35 ασθενείς στη χώρα μας έχουν λάβει τη θεραπεία – Ποιοι μπορούν να ενταχθούν, τι πρέπει να γνωρίζουν για τις παρενέργειες και πού μπορούν να απευθυνθούν όσοι ανησυχούν για τη μνήμη τους.
Γράφει η Αναστασία Καφετζή – Δημοσιογράφος Υγείας
Μια νέα δυνατότητα στη μάχη κατά του Αλτσχάιμερ είναι πλέον διαθέσιμη και στην Ελλάδα, δημιουργώντας προσδοκίες για χιλιάδες ασθενείς και τις οικογένειές τους. Η επιστημονική πρόοδος δεν έχει οδηγήσει ακόμη σε οριστική θεραπεία, ωστόσο ένα νέο φάρμακο επιχειρεί να αλλάξει την πορεία της νόσου, επιβραδύνοντας την απώλεια των νοητικών λειτουργιών σε ασθενείς που βρίσκονται στα αρχικά στάδια.
Η πρώτη εφαρμογή της νέας θεραπευτικής προσέγγισης στη χώρα μας έχει ήδη ξεκινήσει. Σύμφωνα με τη νευρολόγο-ψυχίατρο Παρασκευή Σακκά, πρόεδρο της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών και του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer, 35 ασθενείς έχουν λάβει δονανεμάμπη (donanemab) μέσα στον τελευταίο χρόνο, σε εξειδικευμένα νοσοκομεία.
Η εξέλιξη είναι σημαντική, αλλά δεν αφορά όλους τους ασθενείς. Η θεραπεία συνοδεύεται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ενώ η πιθανότητα σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών καθιστά απαραίτητη την προσεκτική επιλογή και τη στενή ιατρική παρακολούθηση.
«Δεν πρόκειται για πανάκεια ούτε για οριστική θεραπεία της νόσου Alzheimer», επισημαίνει η κ. Σακκά, τονίζοντας ότι η αγωγή μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική επιλογή για ανθρώπους που πληρούν τα κριτήρια και έχουν ενημερωθεί πλήρως για τα οφέλη και τους κινδύνους.
Το όφελος που δημιουργεί νέες προσδοκίες
Το βασικό πλεονέκτημα της νέας θεραπείας βρίσκεται στη δυνατότητά της να επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου. Η δονανεμάμπη ανήκει στα μονοκλωνικά αντισώματα που στοχεύουν το βήτα αμυλοειδές, μια πρωτεΐνη που συσσωρεύεται στον εγκέφαλο και συνδέεται με την παθολογία του Alzheimer.
Σύμφωνα με τα στοιχεία των κλινικών μελετών που παρουσιάζει η κ. Σακκά, η επιβράδυνση της γνωστικής και λειτουργικής επιδείνωσης μπορεί να φτάσει έως και το 35% σε διάστημα περίπου 18 μηνών.
Για τους ασθενείς, αυτό μεταφράζεται στη δυνατότητα να διατηρήσουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα τις νοητικές τους ικανότητες και την αυτονομία τους στην καθημερινότητα.
Ενθαρρυντικά είναι, σύμφωνα με την ίδια, και τα δεδομένα από τη μακροχρόνια παρακολούθηση ασθενών, καθώς τα οφέλη της δονανεμάμπης φαίνεται να διατηρούνται έως και τέσσερα χρόνια.
Η θεραπεία, ωστόσο, δεν αναστρέφει τη νόσο ούτε εξασφαλίζει το ίδιο αποτέλεσμα σε κάθε ασθενή. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, με βάση την κατάσταση της υγείας και το στάδιο της νόσου.
Σε ποια νοσοκομεία χορηγείται
Η δονανεμάμπη έχει λάβει άδεια από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων και, σύμφωνα με την κ. Σακκά, μπορεί να χορηγηθεί μέσω του Συστήματος Ηλεκτρονικής Προέγκρισης (ΣΗΠ), το οποίο αφορά ακριβά φάρμακα και φάρμακα εξωτερικού.
Τα νοσοκομεία και οι μονάδες που αναφέρονται για τη χορήγησή της είναι:
- Αττικόν
- Ευαγγελισμός
- Τζάνειο
- Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών
- Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας
- Γεννηματάς
- Υγεία
Όσοι ενδιαφέρονται θα πρέπει να απευθυνθούν σε εξειδικευμένο ιατρείο μνήμης ή στον θεράποντα νευρολόγο τους, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν μπορούν να λάβουν τη θεραπεία.
Τα κριτήρια και οι ασθενείς που αποκλείονται
Η νέα αγωγή απευθύνεται σε συγκεκριμένη ομάδα ασθενών. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι το Αλτσχάιμερ να βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο, ενώ το ιατρικό ιστορικό και η γενικότερη κατάσταση της υγείας καθορίζουν την καταλληλότητα για τη χορήγησή της.
Σύμφωνα με την κ. Σακκά, σοβαρά συνοδά νοσήματα, όπως προχωρημένος καρκίνος, βαριά καρδιοπάθεια ή ορισμένα σοβαρά ρευματολογικά νοσήματα, μπορεί να αποτελέσουν λόγο αποκλεισμού.
Αντίστοιχα, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ασθενείς με συγκεκριμένο ιστορικό σοβαρών εγκεφαλικών επεισοδίων ή εγκεφαλικών αιμορραγιών, καθώς και σε όσους λαμβάνουν αντιπηκτικά.
Η θεραπεία προϋποθέτει, επίσης, τακτικές μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου, ώστε να ελέγχεται η πιθανή εμφάνιση επιπλοκών.
Η προχωρημένη ηλικία δεν αποτελεί από μόνη της απαγορευτικό παράγοντα. Οι ασθενείς που έχουν λάβει τη θεραπεία στην Ελλάδα είναι, σύμφωνα με τα στοιχεία της συνέντευξης, από 55 έως 88 ετών. Καθοριστικό ρόλο παίζουν η συνολική φυσική κατάσταση και η πλήρωση των ιατρικών κριτηρίων.
Οι παρενέργειες και ο κίνδυνος που δεν πρέπει να υποτιμάται
Η νέα θεραπεία δεν είναι απαλλαγμένη από κινδύνους. Αντίθετα, απαιτεί οργανωμένη παρακολούθηση, καθώς ενδέχεται να προκαλέσει εγκεφαλικό οίδημα ή αιμορραγικές αλλοιώσεις.
Η δονανεμάμπη χορηγείται ενδοφλεβίως μία φορά τον μήνα, σε συνθήκες ημερήσιας νοσηλείας. Η παραμονή του ασθενούς στο νοσοκομείο διαρκεί περίπου τρεις έως τέσσερις ώρες.
Τα στοιχεία που παραθέτει η κ. Σακκά δείχνουν ότι οι σχετικές αλλοιώσεις μπορεί να εμφανιστούν σε ποσοστό έως και 20%. Οι σοβαρές ή συμπτωματικές περιπτώσεις αναφέρονται σε ποσοστό κάτω του 6%, ενώ περίπου 1,5% των ασθενών διακόπτει τη θεραπεία λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών.
Οι αριθμοί αυτοί εξηγούν γιατί η επιλογή των ασθενών δεν μπορεί να γίνεται χωρίς αυστηρή αξιολόγηση. Η απόφαση προϋποθέτει ενημέρωση για τους πιθανούς κινδύνους και εκτίμηση του κατά πόσο το προσδοκώμενο όφελος δικαιολογεί τη θεραπευτική παρέμβαση.
Σχεδόν 250.000 άνθρωποι με άνοια στην Ελλάδα
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στα επιδημιολογικά δεδομένα. Στην Ελλάδα, οι άνθρωποι που ζουν με άνοια υπολογίζονται σε περίπου 250.000, ενώ η νόσος Alzheimer αντιπροσωπεύει το 70% έως 80% των περιστατικών, ανάλογα με τη μελέτη.
Η ασθένεια εξελίσσεται σε βάθος χρόνου και επηρεάζει σταδιακά τη μνήμη, την κρίση και την ικανότητα του ανθρώπου να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στον ασθενή. Οι οικογένειες καλούνται συχνά να αναλάβουν αυξημένες ευθύνες φροντίδας, αντιμετωπίζοντας παράλληλα σημαντική συναισθηματική και οικονομική επιβάρυνση.
Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε δυνατότητα καθυστέρησης της λειτουργικής επιδείνωσης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, χωρίς να αναιρεί την ανάγκη για συνεχή φροντίδα και υποστήριξη.
Πότε η απώλεια μνήμης πρέπει να οδηγήσει στον γιατρό
Το να ξεχνά κάποιος ένα όνομα ή μια πληροφορία δεν σημαίνει αυτομάτως ότι εμφανίζει άνοια. Με την ηλικία, ορισμένες αλλαγές στη μνήμη είναι αναμενόμενες.
Το ανησυχητικό σημάδι εμφανίζεται όταν οι δυσκολίες αρχίζουν να επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινή λειτουργικότητα.
Όταν τα προβλήματα μνήμης παρεμβαίνουν στην καθημερινή ζωή, χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό, τονίζει η κ. Σακκά.
Σήμερα λειτουργούν 37 δημόσια εξειδικευμένα ιατρεία μνήμης σε πανεπιστημιακά και γενικά νοσοκομεία, καθώς και σε Κέντρα Ημέρας για την Άνοια. Παράλληλα, τρία αντίστοιχα ιατρεία βρίσκονται σε ιδιωτικά νοσοκομεία.
Εάν δεν υπάρχει τέτοια δομή στην περιοχή, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να απευθυνθεί σε νευρολόγο ή ψυχίατρο. Εναλλακτικά, μπορεί να ξεκινήσει από τον οικογενειακό γιατρό ή τον παθολόγο, ώστε να γίνει η αρχική εκτίμηση και να προγραμματιστεί ο κατάλληλος έλεγχος.
Για πληροφορίες σχετικά με την πλησιέστερη δομή, οι πολίτες μπορούν να αναζητήσουν στοιχεία μέσω της Εταιρείας Alzheimer ή να καλέσουν τη γραμμή βοήθειας για την άνοια στο 1102, με αστική χρέωση.
19 νέα Κέντρα Ημέρας έρχονται τους επόμενους μήνες
Παράλληλα με τις νέες θεραπευτικές δυνατότητες, σχεδιάζεται η ενίσχυση του δικτύου φροντίδας για τους ανθρώπους με άνοια.
Σήμερα λειτουργούν 33 Κέντρα Ημέρας σε όλη τη χώρα, επτά από τα οποία διαθέτουν και κινητές μονάδες. Στο δίκτυο αναμένεται να προστεθούν 19 νέα Κέντρα Ολοκληρωμένης Ημερήσιας Φροντίδας, με στόχο την ενίσχυση της υποστήριξης ασθενών και οικογενειών.
Η ανάθεση των νέων δομών σε δικαιούχους φορείς, κυρίως μη κυβερνητικές οργανώσεις, έχει ολοκληρωθεί. Η έναρξη της λειτουργίας τους τοποθετείται στους επόμενους μήνες, καθώς εκκρεμούν διαδικαστικά ζητήματα.
Η ανάπτυξη των δομών αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής αντιμετώπισης της άνοιας, καθώς η ανάγκη για φροντίδα δεν σταματά στη διάγνωση ή στη φαρμακευτική αγωγή.
Η πρόληψη αρχίζει έως και 20 χρόνια πριν από τα συμπτώματα
Η μάχη κατά του Αλτσχάιμερ δεν ξεκινά όταν εμφανιστούν τα πρώτα κενά μνήμης. Σύμφωνα με την κ. Σακκά, το βήτα αμυλοειδές μπορεί να αρχίσει να συσσωρεύεται στον εγκέφαλο έως και δύο δεκαετίες πριν από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων.
Γι’ αυτό και η πρόληψη έχει σημασία ήδη από τη μέση ηλικία.
Η τακτική σωματική άσκηση, η πνευματική δραστηριότητα, η ισορροπημένη διατροφή και ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και της χοληστερίνης αποτελούν βασικούς άξονες μιας καθημερινότητας που υποστηρίζει την υγεία.
Στις συστάσεις περιλαμβάνονται ακόμη η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η αποφυγή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ, η φροντίδα της ακοής και της όρασης, η προστασία από τραυματισμούς στο κεφάλι και η διατήρηση ενεργών κοινωνικών σχέσεων.
Οι νέες θεραπείες δημιουργούν ένα επιπλέον περιθώριο αισιοδοξίας, αλλά δεν καταργούν την ανάγκη για πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση και συνεχή παρακολούθηση.
Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι διπλό: να φτάσουν οι νέες θεραπευτικές επιλογές στους ασθενείς που πραγματικά μπορούν να ωφεληθούν και να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος για εκείνους που εμφανίζουν τα πρώτα σημάδια της νόσου.
