Η άνοια εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, με την Ελλάδα να καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ασθενών στην Ευρώπη. Περισσότεροι από 236.000 άνθρωποι στη χώρα μας εκτιμάται ότι ζουν με τη νόσο, ενώ οι προβλέψεις για τις επόμενες δεκαετίες προμηνύουν αυξημένες ανάγκες περίθαλψης και μακροχρόνιας φροντίδας. Την ίδια ώρα, το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής επιβάρυνσης εξακολουθούν να αναλαμβάνουν οι οικογένειες των ασθενών.
Γράφει η Αναστασία Καφετζή – Δημοσιογράφος Υγείας
Η Ελλάδα ανάμεσα στις χώρες με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση
Η έκταση της άνοιας στον ελληνικό πληθυσμό αποτυπώνεται στα στοιχεία για το 2025, τα οποία κατατάσσουν τη χώρα μας στη δεύτερη θέση στην Ευρώπη ως προς το ποσοστό των ατόμων που ζουν με τη νόσο.
Ειδικότερα, 236.473 άνθρωποι στην Ελλάδα εκτιμάται ότι έχουν άνοια, αριθμός που αντιστοιχεί στο 2,38% του συνολικού πληθυσμού. Μεγαλύτερη αναλογία καταγράφεται μόνο στην Ιταλία, όπου το ποσοστό ανέρχεται σε 2,43%.
Η κατανομή των περιστατικών παρουσιάζει αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ των δύο φύλων. Οι γυναίκες αποτελούν την πλειονότητα των ασθενών, καθώς υπολογίζονται σε 155.911, έναντι 80.562 ανδρών.
Τα στοιχεία προέρχονται από την ευρωπαϊκή αποτύπωση της άνοιας για το 2025, η οποία εξετάζει την κατάσταση στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε 12 ακόμη ευρωπαϊκές χώρες που συμμετέχουν στο δίκτυο της Alzheimer Europe.
Σχεδόν 20 εκατομμύρια ασθενείς στην Ευρώπη έως το 2050
Η σημερινή εικόνα αποτελεί μόνο ένα μέρος της πρόκλησης. Οι δημογραφικές αλλαγές και η αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά τον αριθμό των ανθρώπων που θα χρειάζονται υποστήριξη λόγω άνοιας τις επόμενες δεκαετίες.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Alzheimer Europe, περίπου 9,1 εκατομμύρια άνθρωποι στις 27 χώρες της ΕΕ ζουν με άνοια το 2025. Όταν συνυπολογίζονται και οι 12 χώρες εκτός ΕΕ που περιλαμβάνονται στην ανάλυση, ο συνολικός αριθμός προσεγγίζει τα 12,1 εκατομμύρια.
Η πρόβλεψη για το 2050 αποτυπώνει το μέγεθος της αναμενόμενης αύξησης. Οι ασθενείς εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 14,3 εκατομμύρια εντός της ΕΕ-27, ενώ στο σύνολο των χωρών που εξετάζονται ο αριθμός τους αναμένεται να αγγίξει τα 19,9 εκατομμύρια.
Με βάση τις προβολές της έκθεσης, η αύξηση έως το 2050 υπολογίζεται σε 58% για την ΕΕ-27 και σε 64% για το σύνολο των χωρών της ανάλυσης.
Οι αριθμοί αυτοί αναδεικνύουν την ανάγκη για έγκαιρο σχεδιασμό των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας, καθώς η υποστήριξη των ατόμων με άνοια συχνά εκτείνεται σε πολλά χρόνια και απαιτεί τη συνεργασία διαφορετικών δομών.
Γιατί οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν την πλειονότητα των ασθενών
Η διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών εμφανίζεται τόσο στα ελληνικά όσο και στα ευρωπαϊκά στοιχεία.
Για το 2025, στις χώρες της ΕΕ-27 και στις 12 χώρες εκτός ΕΕ που περιλαμβάνονται στην έκθεση, ο αριθμός των γυναικών με άνοια εκτιμάται σε περίπου 8 εκατομμύρια. Αντίστοιχα, οι άνδρες υπολογίζονται σε περίπου 4,1 εκατομμύρια.
Ένας από τους παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτή τη διαφορά είναι το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής των γυναικών, καθώς η προχωρημένη ηλικία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας. Ωστόσο, η διαφορά μεταξύ των φύλων δεν αποδίδεται αποκλειστικά στη μακροζωία, καθώς η εμφάνιση της νόσου επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες.
Η αυξημένη παρουσία γυναικών μεταξύ των ασθενών έχει ιδιαίτερη σημασία και για τον σχεδιασμό των υπηρεσιών φροντίδας, καθώς η άνοια επηρεάζει όχι μόνο την υγεία και την αυτονομία του ατόμου, αλλά και τις ανάγκες υποστήριξης του οικογενειακού του περιβάλλοντος.
Το κόστος που δεν αποτυπώνεται μόνο στις δαπάνες υγείας
Η οικονομική διάσταση της άνοιας είναι ευρύτερη από το κόστος των ιατρικών εξετάσεων, της φαρμακευτικής αγωγής και της νοσηλείας. Περιλαμβάνει επίσης τις υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας, την υποστήριξη στην καθημερινότητα και τις ώρες που αφιερώνουν οι συγγενείς για την κάλυψη των αναγκών των ασθενών.
Στις ευρωπαϊκές χώρες υψηλού εισοδήματος, το συνολικό κοινωνικό κόστος της άνοιας ξεπερνά τα 221 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η συμβολή των άτυπων φροντιστών, δηλαδή των συγγενών, των φίλων και άλλων ανθρώπων που προσφέρουν βοήθεια χωρίς οικονομική αμοιβή. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, η συγκεκριμένη φροντίδα αντιστοιχεί στο 58% του συνολικού κόστους, με την αξία της να υπολογίζεται σε 128 δισεκατομμύρια ευρώ.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι που συχνά χρειάζεται να προσαρμόσουν την εργασία και την προσωπική τους ζωή, προκειμένου να υποστηρίξουν ένα μέλος της οικογένειάς τους. Καθώς η νόσος εξελίσσεται, οι ανάγκες μπορεί να γίνουν πιο σύνθετες, απαιτώντας συνεχή επίβλεψη και ουσιαστική βοήθεια στις καθημερινές δραστηριότητες.
Η οικονομική επιβάρυνση, επομένως, δεν αφορά μόνο τα συστήματα υγείας. Ένα σημαντικό μέρος της φροντίδας παρέχεται εκτός των επίσημων δομών, με τις οικογένειες να επωμίζονται μεγάλο μέρος της ευθύνης.
Οι ευρωπαϊκές ανισότητες και το κόστος ανά ασθενή
Το οικονομικό βάρος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Οι πέντε χώρες με το μεγαλύτερο οικονομικό αποτύπωμα στην ανάλυση —Γερμανία, Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Ισπανία— συγκεντρώνουν περίπου το 68% του συνολικού κόστους, το οποίο υπολογίζεται σε 150,8 δισεκατομμύρια ευρώ.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου το κόστος ανά ασθενή εμφανίζεται υψηλότερο, μαζί με την Ολλανδία, τη Δανία, την Ελβετία, το Λουξεμβούργο, την Τσεχία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία.
Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν περίπου το 13% των περιστατικών της περιοχής, αλλά το 17,7% του συνολικού κόστους, που ανέρχεται σε 39,1 δισεκατομμύρια ευρώ.
Οι διαφορές μεταξύ των χωρών συνδέονται με την οργάνωση των συστημάτων υγείας και κοινωνικής προστασίας, την αξιοποίηση των υπηρεσιών, τη σύνθεση του πληθυσμού και τις ανάγκες των ασθενών.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης που σχετίζονται με την άνοια προβλέπεται να φτάσουν τα 594 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2050, εντείνοντας την ανάγκη για βιώσιμες πολιτικές φροντίδας.
Η δημογραφική γήρανση αλλάζει τις ανάγκες φροντίδας στην Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη της άνοιας συνδέεται άμεσα με τη γήρανση του πληθυσμού. Η χώρα διαθέτει υψηλή αναλογία ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, ενώ η αύξηση του προσδόκιμου ζωής μεταβάλλει σταδιακά τις ανάγκες περίθαλψης και υποστήριξης.
Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι μόνο πόσα χρόνια ζει ένας άνθρωπος, αλλά και σε ποια κατάσταση υγείας περνά αυτά τα χρόνια. Η μακροζωία δεν συνεπάγεται απαραίτητα διατήρηση της λειτουργικότητας και της ανεξαρτησίας, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται παθήσεις που επηρεάζουν τις γνωστικές ικανότητες.
Σε αυτό το περιβάλλον, η άνοια αποτελεί σημαντική πρόκληση για τις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας. Η προοδευτική έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών μπορεί να δυσκολέψει τη διαχείριση ακόμη και απλών καθημερινών υποχρεώσεων, περιορίζοντας σταδιακά την αυτονομία του ασθενούς.
Οι ανάγκες δεν είναι ίδιες για όλους. Εξαρτώνται από το στάδιο της νόσου, τη γενικότερη κατάσταση της υγείας και το διαθέσιμο υποστηρικτικό περιβάλλον. Σε αρκετές περιπτώσεις, ωστόσο, απαιτείται μακροχρόνια βοήθεια, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την ύπαρξη κατάλληλων υπηρεσιών και δομών υποστήριξης.
Η επόμενη ημέρα: Υποστήριξη για ασθενείς και φροντιστές
Η αύξηση των περιστατικών άνοιας αναμένεται να δοκιμάσει τις δυνατότητες των συστημάτων υγείας και κοινωνικής προστασίας, ιδιαίτερα σε χώρες με γηράσκοντα πληθυσμό.
Για την Ελλάδα, τα στοιχεία καθιστούν σαφές ότι η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση της νόσου αφού εμφανιστεί. Αφορά επίσης την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, τη συνεχή υποστήριξη των ασθενών και την ανακούφιση των οικογενειών τους.
Η αντιμετώπιση της άνοιας απαιτεί ένα οργανωμένο πλαίσιο φροντίδας, στο οποίο οι ανάγκες των ασθενών και των ανθρώπων που τους υποστηρίζουν θα αντιμετωπίζονται από κοινού. Η ενίσχυση των διαθέσιμων υπηρεσιών και η ουσιαστική στήριξη των άτυπων φροντιστών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση της ποιότητας ζωής.
Με τις ευρωπαϊκές προβλέψεις να δείχνουν σημαντική αύξηση των περιστατικών έως το 2050, η πρόκληση για τη χώρα μας είναι να προετοιμαστεί εγκαίρως για μια πραγματικότητα στην οποία η ανάγκη για μακροχρόνια φροντίδα αναμένεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
